فناوری ها بشدت در حال ارتقا و توسعه هستند كه این امر ضمن سرعت بخشیدن به موتور صنایع و بخش های مختلف اقتصادی، جهان پیرامونی خود را نیز متحول و دگرگون می سازند.

ایرنا- جهانی شدن ارتباطات جهانی بخشی از آثار فناوری های نوین بخصوص در زمینه های ارتباطاتی شمرده می شود. در همین حال با توجه به بحث جهانی شدن، دیگر گریزی از فناوری های نوین نیست و یا به عبارتی دیگر این دو هم اكنون لازم و ملزوم یكدیگر شده اند.

نكته ای كه در پشت سر فناوری های جدید به ویژه فناوری های ارتباطی وجود دارد این است كه به جز فواید مترتب بر آنها، آسیبهایی نیز به دنبال دارند. موبایل یا همان تلفن همراه نیز از جمله این فناوری های جدید به شمار می آید كه از پدیده های نوظهور عصر الكترونیك و دنیای دیجیتال است و خصوصاً در دهه اخیر به شدت جای خود را در بین افراد خانواده ها و به ویژه جوانان در سطح جهان و نیز ایران باز نموده است.

درمیان انبوه جمعیت چه در مترو، اتوبوس و یا سایر مكان های عمومی بسیاری از افراد را می توان دید كه در حال كار كردن با تلفن همراه هستند. این افراد یا در حال مكالمه و یا در حال استفاده از فناوری های جنبی آن چون گیم، بلوثوت یا موسیقی و نظایر آن هستند. تلفن همراه نیز مانند سایر فناورهای نوین چون تلویزیون، ویدیو و ماهواره علاوه بر داشتن جنبه های بسیار مثبت آن،  می تواند آثار منفی اجتماعی و یا اخلاقی به دنبال داشته باشد.

علاوه بر اینكه به دلیل توسعه و چند رسانه ای شدن تلفن های همراه نسل جدید كه از دوربین های عكاسی و فیلمبرداری و سیستم بلوثوت برخوردار هستند، آثار و تبعات مثبت و منفی این فناوری جدید نیز دایم در حال گسترش و پیچیده شدن است. ضمناً با توجه به رشد روزافزون فناوری ها، احتمال اینكه تلفن های همراه از فناوری های جدید دیگری در آینده نزدیك برخوردار شوند بسیار زیاد است.

سهولت در دسترس بودن افراد، سرعت بخشیدن به بسیاری از كارها، از میان بردن بسیاری از نگرانیها و كاسته شدن از حجم ترافیك به لحاظ انجام بسیاری از كارهای بانكی توسط این دستگاه از جمله فواید تلفن همراه است. انجام تخلفات در محیط سایبر و مخدوش شدن ارزش های اخلاقی و قانونی به دلیل تخلفات یاد شده و سوء استفاده از تلفن همراه، كاهش تماس های رو در رو، از جمله مشكلات ناشی از این فناوری گفته شده است.

برای مقابله با این گونه تخلفات قانونی و نیز آسیبهای اجتماعی چون زیر سؤال بردن ارزشهای اخلاقی، كم شدن ارتباطات رودررو افراد، مطالعات و تلاش هایی در تمامی كشورها از جمله ایران در حال انجام شدن است. آگاه نمودن افراد جامعه، پایبندی به ارزشهای اسلامی، تربیت فرزندان از دوره تحصیل، استفاده از شیوه های جدید تربیتی و معرفی الگو، راهكارهایی است كه در نخستین همایش چالشها و كاركردهای موبایل در گیلان به عنوان كاهش آسیبهای اجتماعی تلفن همراه مطرح شد.

به گزارش خبرنگار ایرنا، (سیاوش پور طهماسبی) كارشناس ارشد علوم تربیتی با ارایه مقاله ای در رابطه با بررسی چالشهای موبایل در این جشنواره عنوان كرد: تلفن همراه علاوه بر وجوه مثبت رسانه ای، پیامدهای نامناسب اجتماعی را به دنبال دارد. وی در این مقاله كه توسط هیأت داوران جشنواره برگزیده شد، افزود: امكان گفتمان، در اختیار داشتن محیط چند رسانه ای، همگرایی، تعامل دوسویه، دسترسی سریع و مؤثر با كیفیت بالا، ایجاد محیط غنی مجازی، كاهش هزینه و ترددهای شهری و از میان برداشتن قسمتی از محدودیتهای ناشی از معلولیتهای جسمی از جمله فواید مطرح شده در مورد موبایل است.

وی در همین حال تأكید كرد: كاهش تعاملات اجتماعی، تزلزل ارزشها، ظهور تخلفات سایبر، كاربرد مخرب بلوتوث و پیامك های مستهجن نیز از آثار مخرب این وسیله الكترونیك محسوب می شود. وی عنوان كرد: عمده ترین راهكارهای اصلاح و بازنگری در بهره گیری مناسب از تلفن همراه شامل افزایش بودجه فرهنگی، اطلاع رسانی و فرهنگ سازی استفاده از این وسیله برای كاهش جرایم، آموزش كاربرد تلفن همراه، گسترش مهارتهای زندگی از طریق تلفن همراه، ارتقای سواد رسانه ای و گسترش شهر الكترونیك، است.

(سید حسام هدایتی) كارشناس ارشد جامعه شناسی و مدرس دانشگاه نیز در مقاله ای با عنوان (تأثیر تلفن همراه بر خانواده و جوانان) كه در این جشنواره ارایه شد، عنوان كرد: نتایج حاصله از یك كنكاش علمی در زمینه یاد شده نشان می دهد كه وجود تلفن همراه فراگیر شده و بر سبد اقتصادی، استحكام و گسست خانواده و شخصیت جوانان به شدت تأثیر گذاشته است كه در زمان حاضر تأثیرات منفی آن بیشتر از تأثیرات مثبت آن است.

جوانها بيشتر در معرض آسيب هاي موبايل هستند.
اعتيادي كه شما را هم تهديد مي كند

بيكاري جوانان يكي از دلا‌يل استفاده غير اصولي از تلفن همراه است. یکی از اعضای كميسيون اجتماعي مجلس در اين باره معتقد است: جوانان بيكار از تلفن همراه استفاده غير اصولي دارند.

هادي مقدسي كه در گفت‌وگو با باشگاه خبري فارس (توانا) سخن مي‌گفت، اظهار داشت: با پيشرفت علم و تكنولوژي، وسايل ارتباط مردمي و جمعي هم متناسب با آن براي رفاه مردم جامعه رشد خواهد كرد اما استفاده از اين تكنولوژي‌ها بايد بهينه باشد. وي افزود: در زمينه استفاده درست از اين وسيله ارتباطي بايد فرهنگ سازي كنيم و به مردم جامعه القا كنيم كه اين وسايل ارتباط جمعي براي بهبود و تسهيل در كار است و افراد نبايد استفاده غير اصولي از آن داشته باشند.

نماينده مردم بروجرد در مجلس ادامه داد: با مشكلا‌تي كه امروزه در جامعه وجود دارد افراد فرصتي براي ديدار يكديگر ندارند اما با استفاده از اين تكنولوژي به راحتي مي‌توانند از احوال يكديگر با خبر شوند و نمي‌توان از اين وسيله ارتباط جمعي به عنوان يك آفت ياد كرد.

مقدسي درباره شايعاتي كه در زمان استفاده از پيامك ايجاد مي‌شود، تصريح كرد: كشور ما از نظر سياسي ثبات خوبي دارد و با استفاده از اين شايعاتي كه گاهي در زمان ارسال پيامك‌ها ايجاد مي‌شود، هيچ خدشه‌اي در جامعه ايجاد نخواهد شد. ‌وي اظهار داشت: با اطمينان مي‌گويم اين القائاتي كه از جانب دشمنان از طريق همين پيامك‌ها در بين مردم شايع مي‌شود در نظام جمهوري اسلا‌مي تأثيري نخواهد داشت.

عضو كميسيون اجتماعي مجلس در پايان يادآور شد: بايد فرهنگ استفاده صحيح از اين تكنولوژي را به مردم آموخت و سيستم‌هاي امنيتي با راهكارهايي، افرادي را كه در زمان استفاده از اين تكنولوژي سوء استفاده مي‌كنند، شناسايي كرده و اين افراد را در استفاده از اين وسيله ارتباطي محدود كنند.

تكنولوژي پيش از فرهنگ استفاده از آن وارد بازار مي‌شود

يك جامعه‌شناس نيز در اين باره معتقد است: درباره ورود رسانه‌هاي ديجيتال قاعده‌اي با عنوان (تأخير فرهنگي) وجود دارد كه در آن فرآيند‌هاي تكنولوژي پيش از فرهنگ استفاده از آن وارد بازار مي‌شود.

عبدالكريم خيامي در گفت‌وگو با باشگاه خبري فارس (توانا)، با معرفي پيامك به عنوان رسانه‌اي ‌كه در جمعي و فردي بودن آن ترديد وجود دارد، اظهار داشت: اين رسانه به اين دليل كه مي‌‌تواند جريان‌سازي كند و طيف وسيعي را مخاطب خود قرار دهد جمعي، و به اين جهت كه رسانه‌اي پنهاني و شخصي است، فردي به شمار مي‌‌آيد. خيامي درباره رسمي و غير‌رسمي بودن اين رسانه افزود: در جامعه امروزي پيامك بيشتر به يك رسانه غير‌رسمي تبديل شده است كه فضايي خلوت را براي فرد ايجاد مي‌‌كند و گاه او را به انزوا و جدايي از جامعه سوق مي‌دهد. ‌وي در خصوص رغبت جوانان به پيامك تصريح كرد: به دليل اين كه اين رسانه نوين و ديجيتال است و فضاي دلخواهي را براي ابراز و انتقال احساسات فرد ايجاد مي‌كند، مورد استقبال جوانان قرار گرفته است. اين جامعه‌شناس در پايان با بيان اين كه ارسال پيامك بهترين و كامل‌ترين نوع روابط بين افراد را كه همان ارتباط چهره به چهره است كاهش مي‌دهد، خاطر‌نشان كرد: با آموزش فرهنگ استفاده از اين رسانه نوين مي‌توان عواقب سو‌ء ناشي از آن را در جامعه كمرنگ كرد.

پيامك ‌بازي زياد، باعث پرخوري مي‌شود

يك روانشناس نيز گفت: ارسال هر پيام به خصوص زماني كه با شتاب و عجله همراه باشد، موجب خستگي ذهني و هدر دادن انرژي مي‌شود و ميل به غذا خوردن را افزايش مي‌‌دهد.

پرويز شريفي درآمدي در خصوص مزايا و معايب پيامك بازي با بيان اينكه در حال حاضر مزاياي استفاده از پيامك از معايب آن كمتر است، اظهار داشت: از معايب پيامك مي‌توان به وقت گير بودن، عدم تبادل احساسات و عواطف انساني، رعايت نشدن ميزان زيادي از نكات دستوري، ادبي و فن نگارش، محدود شدن خزانه لغات با استفاده از پيامك، تضعيف تبادل و ارتباط كلا‌مي، بروز ارتباط‌هاي يك جانبه يعني ارتباط با گروه همسالا‌ن و تبادل تجربه كمتر در جوانان و افزايش افسردگي در افراد اشاره كرد. وي با بيان اينكه ايجاد مشغله ذهني و سرگرم بودن علت اصلي استفاده جوانان از پيامك است، اظهار داشت: استفاده بهينه از زمان در مواقع بحراني و امكان برقراري ارتباط‌‌هايي كه مايل نيستيم ديگران از آن آگاهي پيدا كنند را از مزاياي ارسال پيامك عنوان كرد. شريفي تصريح كرد: موضوعاتي كه در ار‌سال پيامك‌ها به آن پرداخته مي‌شود مطالبي هستند كه از نظر آسيب شناسي مي‌توانند فساد‌هايي را در جامعه ايجاد كند كه به طور مثال بعد از هر جريان سياسي لطيفه‌هايي در خصوص آن ساخته و شايع مي‌شود كه پسنديده نيست. وي بيان داشت: كساني كه از اعتماد به نفس و خودآگاهي بيشتري برخوردارند، در مواقع ضروري از پيامك‌هايي با محتواي منطقي و معقول استفاده مي‌كنند؛ اما محتواي اغلب پيامك‌‌ها مطالبي است كه بيشتر افراد فاقد اعتماد به نفس از آنها استفاده مي‌كنند كه بروز پرخاشگري، افسردگي، اضطراب و بي‌قراري شديدي را براي آنها ايجاد خواهد كرد.

آسيب هاي رواني اينترنت

جهان از ريزترين ذراتش كه تا به حال بشر توان ديدن آن را يافته تا دورترين كهكشان ها، نمونه بارزي از حركت و پويايي است. پويايي نياز به خلاقيت دارد. روزگاري پدران ما اين خلاقيت را در راديوهاي ترانزيستوري شاهد بودند و امروز ما در دنياي ديجيتال. شايد هم فردا فرزندان ما در دنياي پرتوهاي عجيب و غريب؛ آنچه موجب تمايز ميان عصر حاضر با ساير برگ هاي تاريخ زندگي بشر گرديده، فن آوري و تبادل اطلاعات مي باشد و دنياي ديجيتال توان تبادل اطلاعات را بسيار افزايش داده است. اگر بيش از ماهي 20 ساعت به اينترنت وصل مي شويد بي آنكه كار خاصي جز پرسه زدن و چت كردن داشته باشيد مي بايست از تعداد اين ساعت ها كم كم بكاهيد تا در يك برنامه زمان بندي سه ماهه دست كم نيمي از اين زمان را كم كنيد. اينترنت جز فضايي مجازي چيز ديگري نيست.

فضايي پر از خالي! اما همين دنياي مجازي آنقدر توانمند و انعطاف پذير هست كه ما را به آساني با گل فروشي سر خيابان، FAST FOOD هاي بي محتوا و پرزرق و برق سطح شهر، مدرسه بچه ها، سايت هاي خبري و ... متصل مي كند. چه كسي فكر مي كرد روزي فرا برسد كه تنها با كليك چند گزينه بتوان نامه اي را از يك نيمكره به نيمكره ديگر زمين آن هم در زماني در حد دقيقه ارسال نمود؟ يا باقالي پلو با گوشت را از رستوراني در سطح شهر سفارش داد؟! اينترنت از ديدگاه يك كاربر اينترنت: براي من به عنوان يك كاربر نيمه حرفه اي كه دست كم درصد بیشتركارهايم با رايانه انجام مي شود، كاربردهاي فراواني دارد. مرا از آخرين داده ها و نتايج پژوهش هاي علمي آگاه مي كند، دوستان قديمي ام را به من دوباره نزديك كرده، باعث شده دوستان زيادي از سراسر جهان پيدا كنم، سايت هاي هنري مورد علاقه ام را ببينم و حتي كتاب هايي كه مايل به ترجمه آنها هستم را مي توانم پيش از خريد بازبيني كنم. اما مسئله به همين جا پايان نمي پذيرد.

پيش بيني هاي انجمن روان شناسي آمريكا به عنوان ناشر و گرد آورنده اين راهنماي معتبر تشخيصي- آماري اين است كه در طي ده سال آينده با توجه به حجم كاربرد اينترنت و رايانه ها مي توان در DSM5 و توسط علم روان شناسي به يافته ها و نتايج پژوهشي براي اعتبار بخشيدن به اين طبقه از اختلال ها دسترسي پيدا كرد. سايبر واژه اي است كه برگردان آن به فارسي كمي مبهم است. سايبر يعني علم فرمان. يعني هوش مصنوعي و شايد از نظر اهل فن يعني دنياي صفر و يك. شايد كساني را ديده باشيد كه هميشه در اينترنت در حال پرسه زدن هستند. گاهي ديگران را آزار مي دهند: مثلاً با هك كردن يا چت كردن پي در پي آنها، يا خودشان را آزار مي دهند: مثلاً با بررسي پياپي صندوق پست الكترونيكي يا بررسي وسواس گونه و اجباري سايت هاي غيراخلاقي و اصطلاحاً هرزه نگري.

اختلال هاي رواني كاربرد نادرست اينترنت

الف: وسواس هاي فكري- عملي از ويژگي هاي برجسته وسواس، عدم توانايي مهار رفتارها يا انديشه هاي خاص است. براي مثال فردي كه وسواس شست وشو دارد، نمي تواند ميل به شست وشو را كنترل كند و گاهي تا ساعت ها مشغول شستن دست ها ميشود، يا فردي كه وسواس فكري دارد ساعت ها در رختخواب مشغول به هم بافتن آسمان و ريسمان است. اگر از فرد وسواسي بخواهيم عمل يا فكر وسواسي اش را كنار بگذارد دچار اضطراب شديدي خواهد شد. اين اختلال را مي توان در بررسي كردن هاي پي در پي پست الكترونيك (وسواس عملي) يا دل نگراني از ONLINE نشدن يك دوست (وسواس فكري) مشاهده كرد.

ب: هرزه نگري پيشرفت ها و دگرگوني هاي زندگي بشري امروزه شتاب زيادي گرفته است. گام هايي را كه عكاسي نگاتيو در طي صد سال آرام آرام برداشت، عكاسي ديجيتال ظرف پنج سال به تندي برداشته است. اگرچه دانه هاي نقره روي فيلم عكاسي هيچ گاه در مقابل پيكسل هاي يك عكس ديجيتال كم نخواهد آورد ... امروز به روز شدن فن آوري ها با سرعت زيادي صورت مي پذيرد. در اين ميان اينترنت نه تنها توانسته در مدتي كوتاه عادت هاي خريد كردن، داده پردازي، تجارت و به طور كلي سطح زندگي ما را دچار دگرگوني كند، اصول و باورهاي اخلاقي و حتي رفتار جنسي ما را هم دستخوش تغيير كرده است. كنترل والدين بر فرزندان به واسطه كمبود آگاهي والدين از رايانه ها و از سويي ديگر دسترسي آسان به انواع و اقسام سايت هاي غيراخلاقي تنها به اندازه زمان لازم براي تايپ يك HTTP://WWW....، موجب شده كه سوءاستفاده از اينترنت كم كم رنگ و روي اختلال به خود بگيرد. اگرچه هرزه نگري يك كژكاري جنسي با تاريخچه طولاني است اما اينترنت اقدام به آن را آسان تر ساخته است. اين كژكاري اغلب خود سرآغازي جهت ابتلا به ساير اختلال هاي جنسي مانند آزارگري، آزارخواهي، همجنس گرايي و ... شناخته مي شود.

پ: آزارگري را شايد بتوان رفتار ضداجتماعي در دنياي سايبر نام نهاد. آيا تا به حال به واژه SPAM _ هرزنامه- كه مثل مور و ملخ از ديوار صندوق هاي پست الكترونيكي بالا مي روند برخورد كرده ايد؟  SPAMها را امروزه اغلب اهالي دهكده جهاني به عنوان يك مزاحم مي شناسد. حال اگر فردي مثل يك هرزنامه مزاحم خلوت شما در دنياي سايبر شود در واقع به آزارگري سايبرنتيك پرداخته است.

نتيجه گيري: به طور كلي دانش ما از آسيب هاي رواني ناشي از اينترنت هنوز به باز پروري و رشد و گسترش نياز دارد. چرا كه پژوهش ها و گزارش هاي تدوين شده و رسمي در اين رابطه هنوز به سرعت ساير زمينه ها انجام و منتشر نمي شوند يا هنوز در مراحل اجرا قرار دارند. آنچه در اين جا بيان گرديد، پيش فرض هايي است كه براي راهنماي تشخيصي- آماري اختلال هاي رواني در نظر گرفته شده و توسط محافل علمي مطرح گرديده است. به يقين اين طبقه بندي اوليه دستخوش دگرگوني هايي شده و طبقات تشخيصي فراواني به آن اضافه خواهد شد و هر طبقه اي از اختلال هاي رواني هم نيازمند برنامه ريزي هاي درماني خاص خود است. اين درمان ها شامل روان درماني و دارودرماني است كه بايد با ظرافت زيادي توسط متخصصين بهداشت رواني براي فرد به كار گرفته شود تا ارزش درماني آن حفظ شود. پيشگيري هزينه پيشگيري در بُعد كلان اختصاص بودجه هاي پژوهشي دولتي و در بعد خرد، رعايت كردن نكات ايمني توسط خود فرد است.

براي جلوگيري از بروز هر نوع اختلال رواني و رفتاري ناشي از سوء كاربري اينترنت به موارد زير توجه كنيد:

الف: ورود و خروجتان در اينترنت را تحت نظر بگيريد و از ميزان آن اطلاع پيدا نماييد.

ب: اگر بيش از ماهي 20 ساعت به اينترنت وصل مي شويد بي آنكه كار خاصي جز پرسه زدن و چت كردن داشته باشيد   مي بايست از تعداد اين ساعت ها كم كم بكاهيد تا در يك برنامه زمان بندي سه ماهه دست كم نيمي از اين زمان را كم كنيد.

پ: از اينترنت براي فعاليت هاي مفيد مانند بررسي سايت هاي فرهنگي يا علمي هم استفاده كنيد. اينترنت بيشتر جنبه كاري و تسهيل گري دارد تا تفريح و وقت گذراني.

ت: بيشتر از روزي دو بار EMAIL و فهرست دوست تان را چك نكنيد.

ث: مزاحم ديگران نشويد و حريم خصوصي آنها را زير پا نگذاريد.